Giáo xứ Tây Lộc tọa lạc trong nội thành Huế, kề cận Hoàng thành. Vùng đất Tây Lộc xưa vốn là cánh đồng chuyên cung cấp lương thực cho triều đình nhà Nguyễn, đồng thời là nơi các sĩ tử dựng lều trong những kỳ thi Hương, thi Hội. Do vậy, khu vực này một thời gian dài không cho dân cư đến sinh sống.

Sau khi vua Bảo Đại thoái vị, khu vực Tây Lộc bắt đầu có những hộ dân đầu tiên, chủ yếu là gia đình công chức và quân nhân làm việc tại đồn Mang Cá. Trong số đó xuất hiện một vài gia đình Công giáo, hình thành những mầm mống ban đầu của cộng đoàn giáo dân nơi đây.

Năm 1956, linh mục Simon Nguyễn Văn Lập, giáo sư trường Thiên Hựu, sau thời gian du học tại Hoa Kỳ trở về, đã thành lập Hội Từ thiện Thánh Vinh Sơn trên khu đất cạnh vị trí nhà thờ hiện nay. Cơ sở này được giao cho các nữ tu dòng Kim Đôi, sau này là dòng Con Đức Mẹ Đi Viếng, phụ trách việc dạy học bậc tiểu học và nuôi dưỡng trẻ em nghèo.

Trong khuôn viên cơ sở từ thiện có một nhà nguyện nhỏ phục vụ các nữ tu và các em nội trú. Dần dần, các gia đình Công giáo lân cận cũng đến tham dự thánh lễ. Đến năm 1959, số giáo dân tăng lên đáng kể, đặc biệt là các gia đình di cư từ Quảng Bình sau năm 1954 và những người từ vùng chiến sự tìm đến sinh sống.

Trước nhu cầu mục vụ ngày càng lớn, Đức Giám mục Uruthia đã quyết định thành lập Giáo xứ Tây Lộc vào năm 1959 và bổ nhiệm linh mục Phaolô Nguyễn Thanh Hòa làm quản xứ tiên khởi. Công việc xây dựng nhà thờ được triển khai, và đến năm 1964, linh mục Phaolô Nguyễn Thanh Tiếp được bổ nhiệm làm quản xứ, trực tiếp khởi công xây dựng ngôi thánh đường. Công trình hoàn thành vào năm 1967.

Nhà thờ được dâng kính Các Thánh Tử đạo Việt Nam. Tước hiệu này gắn liền với vị trí địa lý của giáo xứ, gần những pháp trường xưa, nơi nhiều vị tử đạo đã hiến mạng sống vì đức tin.

Về kiến trúc, nhà thờ Tây Lộc mang đậm dấu ấn Á Đông. Mặt tiền có ba cửa chính gợi hình ảnh cổng Tam quan. Trên tháp tiền đường, hình tượng rồng chầu được trang trí hướng lên Thánh giá, tạo nên sự giao hòa giữa mỹ thuật truyền thống phương Đông và biểu tượng Kitô giáo.

Giáo xứ Tây Lộc hiện nay là một giáo xứ thuộc Tổng Giáo phận Huế, tiếp tục hiện diện như một chứng nhân đức tin giữa lòng Cố đô, nơi lịch sử dân tộc, văn hóa cung đình và đời sống Công giáo giao thoa bền bỉ qua nhiều thế hệ.

Sưu tầm & biên soạn